“Đừng chỉ viết về bản thân mình, nhưng cũng đừng ngại khi cần làm việc đó”. Đó là dòng tin nhắn mà chị khách hàng đầu tiên, là một chủ doanh nghiệp nhiều năm tuổi ở TP.HCM nói với tôi. Chị vừa là khách hàng - trả tiền để tôi làm một công việc mà mình say mê: viết lách (và viết về giáo dục), vừa là người chỉ điểm cho tôi rất nhiều trong những bước đi đầu tiên của một cô sinh viên mới ra trường. Tôi nhận ra, viết là một trong những cách hiệu quả để chúng ta nói với thế giới rằng “Tôi là ai” và “Tôi có thể làm được những gì?” Viết cũng chính là cách thể hiện tư duy, lý luận, tư tưởng, là kỹ năng diễn đạt, truyền tải thông điệp của mỗi cá nhân. Tôi không có các lý thuyết mang tính hệ thống hay cách thức đảm bảo hiệu quả 100% nếu bạn bắt đầu viết ngay hôm nay, nhưng tôi có một hành trình đủ để khẳng định rằng, nếu không viết, tôi sẽ bỏ lỡ rất nhiều điều, trong đó có cơ hội thay đổi cuộc đời.<h2>Vì sao các “beginners” nên bắt đầu ngay hôm nay?</h2>Hãy tưởng tượng bạn đang đứng trước một cánh rừng xanh thẳm. Trong tay bạn là chiếc bản đồ dẫn đến một kho báu mà bao người mơ ước. Bạn biết chắc rằng, chỉ cần đi hết con đường ấy, bạn sẽ tìm thấy điều quý giá. Nhưng bạn cứ chần chừ, ngập ngừng, lo lắng: Giày của mình chưa đủ tốt, chưa đủ nước uống, chưa đủ sức... Thế là bạn đứng yên, trong khi những người khác, với đôi chân và tinh thần dấn thân đã bước đi và dần tiến gần đến kho báu.Bắt đầu bất kỳ công việc nào cũng như vậy. Chúng ta thường nghĩ mình cần thêm kiến thức, thêm trải nghiệm, thêm nhiều sự chuẩn bị để bắt đầu. Nhưng sự thật là bước đi đầu tiên chính là điều quan trọng nhất. Không có nó, chẳng bao giờ bạn đến được đích. Lão Tử đã viết: “Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân” là ấy vậy.<img src="attachment:8019c4f1-f385-438e-a5f0-aa8bf26d09bf:image3.jpg" alt=""><figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/1_min_9bb20bbb40.jpg" alt="1-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_1_min_9bb20bbb40.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_1_min_9bb20bbb40.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_1_min_9bb20bbb40.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_1_min_9bb20bbb40.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Lão Tử đã viết: “Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân”.</figcaption></figure>Người viết “triệu đô” hôm nay từng viết những bài vụng về. Người làm quảng cáo xuất sắc từng tung ra những chiến dịch chẳng ai nhớ đến. Người kể chuyện truyền cảm hứng từng run rẩy trước một nhóm khán giả nhỏ. Điều khác biệt duy nhất giữa họ và chúng ta, chính là họ bắt đầu.Viết là một hành trình đòi hỏi sự kiên nhẫn và tinh thần học hỏi, rèn luyện liên tục để có thể đạt được kết quả. Và chỉ khi bắt tay vào làm, mới có thể nhìn ra được bản thân còn thiếu sót những gì, mạnh ở những điểm nào, cần rèn luyện thêm kỹ năng nào. Cũng giống như đi vào rừng, chỉ khi bước chân vào, mới có thể biết đôi giày của mình có đủ êm không và kho báu ở cuối hành trình hay trải nghiệm trên mỗi bước đi mới là điều quý giá hơn?Và tất nhiên là khi càng trì hoãn, kho báu càng lùi xa. Ý tưởng hôm nay nếu không nắm bắt, ngày mai có thể chẳng còn giá trị. Thế nên, thay vì tự hỏi “Liệu mình đã sẵn sàng chưa?”, hãy thử hỏi “Nếu không bắt đầu ngay hôm nay, mình sẽ bỏ lỡ những gì?”<h2>4 điều bạn sẽ bỏ lỡ nếu không viết</h2><img src="attachment:59f81700-5292-449f-b63c-cb37aed1a775:image1.jpg" alt=""><figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/2_min_dfe26ba0e3.jpg" alt="2-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_2_min_dfe26ba0e3.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_2_min_dfe26ba0e3.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_2_min_dfe26ba0e3.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_2_min_dfe26ba0e3.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Bốn điều bạn sẽ bỏ lỡ nếu không viết</figcaption></figure><h3>Ký ức và cảm xúc quý giá</h3>Trong bối cảnh thời đại công nghệ và trí tuệ nhân tạo, những trải nghiệm mang tính “người” như ký ức, cảm xúc và các câu chuyện gắn liền với chúng ngày càng trở nên quý giá. Nghiên cứu về <a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1750698007083888">ký ức tự truyện</a><a href="about:blank#fn1">1</a> (autobiographical memory) đã chỉ ra rằng việc ghi nhớ và kể lại những trải nghiệm cuộc sống không chỉ giúp khẳng định bản sắc cá nhân, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các mối quan hệ xã hội. Chính quá trình viết và kể chuyện trở thành phương tiện mạnh mẽ để bảo tồn ký ức cũng như tái hiện cảm xúc gắn liền với chúng.Từ việc sắp xếp các ý, sử dụng vốn từ vựng đến hoàn thiện một trang viết logic, mạch lạc, diễn tả đúng trạng thái, sự kiện… việc ghi lại các cảm xúc vui, buồn, hờn giận, chép lại các ký ức sống động và đáng nhớ tưởng như giản đơn trở thành cách để nâng cao kỹ năng viết một cách tự nhiên. Theo <a href="https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/738780/mod_resource/content/2/Ricoeur%20-%20Memory%2C%20History%2C%20Forgetting.pdf">Ricoeur</a><a href="about:blank#fn2">2</a> (2004), ký ức khi được tập hợp lại và tạo thành một câu chuyện sẽ chuyển hóa từ trải nghiệm cá nhân thành một hình thức tri thức mang tính xã hội, qua đó nuôi dưỡng sự đồng cảm và hiểu biết giữa con người với nhau. Nhiều nghiên cứu của các nhà tâm lý học cũng chỉ ra rằng, việc viết về các trải nghiệm và cảm xúc cá nhân còn có tác dụng trị liệu, giúp con người xử lý các cảm xúc phức tạp và nâng cao sức khỏe tinh thần.<h3>Khả năng tư duy và sáng tạo</h3>Viết lách không chỉ là hoạt động ghi chép, sắp xếp lại suy nghĩ mà chính là một quá trình tư duy phức hợp giúp con người mở rộng khả năng sáng tạo. Khi chúng ta viết, não bộ buộc phải tổ chức lại dòng suy nghĩ thành câu chữ, xử lý các thông tin và kết nối ý tưởng, đồng thời <a href="https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0096-3445.130.3.520">kích hoạt vùng vỏ não trước trán</a><a href="about:blank#fn3">3</a> - khu vực gắn liền với tư duy phản biện và sáng tạo.Đồng thời, viết mở ra không gian vô tận cho trí tưởng tượng. Đôi khi bạn cần cho phép “tâm trí lang thang” với câu từ (viết nhật ký, sáng tác) để cải thiện khả năng giải quyết vấn đề, đặc biệt các vấn đề theo hướng sáng tạo. Viết khơi gợi khả năng liên tưởng giữa các ý tưởng tưởng chừng không liên quan, từ đó tạo ra “sự lóe sáng” trong suy nghĩ. Nhiều nhà văn, nhà khoa học hay nghệ sĩ đều thừa nhận rằng những đột phá trong ý tưởng thường xuất hiện trong quá trình viết, khi họ đang “vật lộn” để tìm kiếm giải pháp cho một vấn đề nan giải nào đó.Viết là một phương pháp nuôi dưỡng sự sáng tạo. Viết giúp hình thành thói quen quan sát, phản tư và liên tục phát triển ngôn ngữ mới, từ đó mở rộng “vùng an toàn” của tư duy. Khi viết trở thành một phần của đời sống thường nhật, nó dần dần bồi đắp khả năng sáng tạo dài hạn, không chỉ trong văn chương mà cả trong công việc, học tập và cách thức đối mặt với các vấn đề của đời sống thường nhật.<h3>Xây dựng thương hiệu cá nhân và cơ hội nghề nghiệp</h3>Tôi có được công việc “ghost writer” (người chấp bút) đầu tiên vào năm ba đại học, sau khi chăm chỉ viết bài trên một trang Facebook lập ra được vài tháng tuổi và số lượng người theo dõi vô cùng khiêm tốn. Công việc này là cơ hội để tôi gặp gỡ những anh chị là chủ doanh nghiệp, có được khoản nhuận bút hậu hĩnh và học được cách làm việc từ xa với đội nhóm.Khoảng thời gian nghỉ bất đắc dĩ vì dịch bệnh Covid19, tôi viết bài và gửi email đến các trang báo mà tôi nghĩ rằng phù hợp. Tôi cứ viết và gửi liên tục như thế, tôi không tập trung vào số mail không nhận được phản hồi hoặc bị từ chối, chỉ cần có một bài viết được chấp nhận đăng, tôi sẽ có động lực viết thêm dăm ba bài như thế. Đây cũng là giai đoạn mà tôi tham gia rất nhiều cuộc thi viết lớn nhỏ, đem về kha khá giải thưởng - những thứ mà sau này bảo chứng cho tôi trong CV xin việc của một cô sinh viên mới ra trường và làm việc trái ngành.<figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/3_min_0aa9fa5206.jpg" alt="3-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_3_min_0aa9fa5206.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_3_min_0aa9fa5206.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_3_min_0aa9fa5206.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_3_min_0aa9fa5206.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Viết là một công cụ quan trọng để xây dựng thương hiệu cá nhân và gia tăng cơ hội nghề nghiệp</figcaption></figure>Tôi tin rằng ở bất kỳ ngành nghề nào, viết là một công cụ bổ trợ vô cùng quan trọng giúp bạn định vị thương hiệu cá nhân và gia tăng các cơ hội nghề nghiệp, từ đó hướng đến tự do trong những lựa chọn của riêng mình. Đây là chủ đề mà tôi vô cùng tâm đắc, khi nhìn lại hành trình dẫu chẳng rực rỡ nhưng đáng tự hào của một cô bé vùng sâu vùng xa, không ngừng nỗ lực vươn lên và những cơ hội, những “vị thầy” tuyệt vời mà tôi có được.<h3>Kết nối và truyền cảm hứng</h3>Chỉ cần bạn dám viết, bạn đã có thể truyền đi cảm hứng cho những ai chưa bắt đầu. Viết là một việc đòi hỏi rất nhiều dũng khí, vì ngôn từ thể hiện tư duy của cá nhân, chúng ta sẽ đối mặt với việc có thể bị phán xét, đánh giá, phê bình hay thậm chí là công kích. Vì vậy, khi bạn chia sẻ những dòng đầu tiên, bạn không chỉ kể một câu chuyện, mà còn gửi đi một tín hiệu: “Tôi ở đây, và tôi cũng đang đi trên con đường này.” Chính tín hiệu ấy sẽ kết nối bạn với cộng đồng, nơi có những người bạn đồng hành và đôi khi là cả những “người thầy” bạn chưa từng nghĩ sẽ gặp.Sau khi xuất bản sách (đồng tác giả), tôi có cơ hội được chia sẻ nhiều hơn, được đến những cơ quan, doanh nghiệp “xịn”, cầm micro, đứng trước rất nhiều người để nói về bản thân, nói về sở thích, đam mê và được truyền cảm hứng viết lách đến mọi người. Đó thật sự là một niềm hạnh phúc. Tôi thường hay nói rằng, “Việc cùng viết quyển sách ấy không giúp tôi có được nhiều tiền hay trở thành người nổi tiếng, nhưng nó khiến tôi tin rằng, những câu chuyện được kể lại qua từng trang sách sẽ góp phần bắt đầu những điều tốt đẹp và ý nghĩa ở tương lai”.<h2>Những rào cản mà một người viết mới bắt đầu cần vượt qua</h2>Nỗi sợ không đủ giỏiBạn chuẩn bị viết dòng đầu tiên, nhưng lại nghĩ: “Tôi viết không hay, chữ nghĩa chẳng bằng ai, viết ra cũng chẳng ai thèm đọc”. Chính nỗi sợ này khiến nhiều người chưa kịp viết đã… bỏ cuộc. Thực tế, không ai ngay lần đầu viết đã trở thành tác giả “best-seller”. Ngay cả những nhà văn nổi tiếng cũng từng có bản thảo bị từ chối, những trang viết còn vụng về. Cách để vượt qua là: hãy coi việc viết như một quá trình tập luyện. Mỗi đoạn văn, mỗi trang giấy đều là một bước tiến. Hãy bắt đầu từ những thứ nhỏ: một mẩu ký ức, một câu chuyện đời thường. Càng viết, bạn sẽ càng viết tốt hơn.Ám ảnh sự hoàn hảoTôi từng gặp nhiều học viên mãi không hoàn thành một bài viết một nghìn chữ vì sa lầy vào việc chỉnh sửa từng câu, từng chữ ngay khi vừa bắt đầu. Việc này rất dễ khiến bạn bí ý tưởng, quên mất ý tiếp theo định viết là gì, bố cục bài viết không chặt chẽ… và quan trọng hơn là dễ nản lòng và không hoàn thành mục tiêu. Hãy thử cân nhắc chia thành hai giai đoạn: viết và chỉnh sửa. Khi viết, hãy cho phép bản thân tuôn ra ý tưởng tự nhiên, không phán xét. Khi chỉnh sửa, bạn hãy quay lại gọt giũa câu chữ một cách cẩn thận hơn.Thiếu kỷ luậtĐể duy trì thói quen viết và biến việc này trở thành nghề nghiệp, bạn không chỉ cần có cảm hứng mà đòi hỏi rất nhiều kỷ luật. Nếu chỉ chờ đợi cảm hứng đến, bạn sẽ rất khó để duy trì và thực hành viết một cách đều đặn. Tôi rất thích ý tưởng 10.000 giờ của Einstein, để trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, bạn phải thực hành tối thiểu trong khoảng thời gian như thế, viết lách cũng vậy. Hãy đặt một khung giờ cố định cho việc viết mỗi ngày, dù chỉ 15 phút. Bạn có thể viết vào sáng sớm khi đầu óc tỉnh táo, hoặc buổi tối trước khi ngủ. Dần dần, việc viết sẽ trở thành một phần tự nhiên trong nhịp sống của bạn.<figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/4_min_a72276a3cf.jpg" alt="4-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_4_min_a72276a3cf.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_4_min_a72276a3cf.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_4_min_a72276a3cf.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_4_min_a72276a3cf.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Để duy trì thói quen viết và biến việc này trở thành nghề nghiệp, bạn không chỉ cần có cảm hứng mà đòi hỏi rất nhiều kỷ luật</figcaption></figure><h2>Kết</h2>Bài viết này mở đầu cho chuỗi series cùng bạn thực hành viết lách - từ thói quen đến sự nghiệp của riêng mình. Tại đây sẽ có các câu chuyện, các cách thức, gợi dẫn xoay quanh việc viết lách và truyền đến bạn cảm hứng bắt đầu. Mỗi dòng mà bạn viết ra chính là cách bạn đang gieo những hạt giống nhỏ cho sự sáng tạo, cho thương hiệu cá nhân và cho chính sự trưởng thành của bản thân. Đừng chờ đến khi có cơ hội thật tốt mới bắt đầu viết, hãy viết để tìm kiếm cơ hội. Đừng đợi khi “đủ giỏi” mới bắt đầu viết, hãy viết để trở nên giỏi hơn. Ở bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ ngồi lại thảo luận về các cách thức để tìm kiếm ý tưởng cho những câu chuyện độc đáo của riêng bạn, cùng chờ đợi và sẵn sàng đối thoại nhé!<ol><li>Fivush, R. (2008). Remembering and reminiscing: How individual lives are constructed in family narratives. Memory Studies, 1(1), 49–58.</li><li>Ricoeur, P. (2004). Memory, History, Forgetting. University of Chicago Press.</li><li>Klein, K., &amp; Boals, A. (2001). Expressive writing can increase working memory capacity. Journal of Experimental Psychology: General, 130(3), 520–533.</li></ol>

Tôi không có các lý thuyết mang tính hệ thống hay cách thức đảm bảo hiệu quả 100% nếu bạn bắt đầu viết ngay hôm nay, nhưng tôi có một hành trình đủ để khẳng định rằng, nếu không viết, tôi sẽ bỏ lỡ rất nhiều điều, trong đó có cơ hội thay đổi cuộc đời.

Thumbnail-min.jpg

“Đừng chỉ viết về bản thân mình, nhưng cũng đừng ngại khi cần làm việc đó”. Đó là dòng tin nhắn mà chị khách hàng đầu tiên, là một chủ doanh nghiệp nhiều năm tuổi ở TP.HCM nói với tôi. Chị vừa là khách hàng - trả tiền để tôi làm một công việc mà mình say mê: viết lách (và viết về giáo dục), vừa là người chỉ điểm cho tôi rất nhiều trong những bước đi đầu tiên của một cô sinh viên mới ra trường. Tôi nhận ra, viết là một trong những cách hiệu quả để chúng ta nói với thế giới rằng “Tôi là ai” và “Tôi có thể làm được những gì?” Viết cũng chính là cách thể hiện tư duy, lý luận, tư tưởng, là kỹ năng diễn đạt, truyền tải thông điệp của mỗi cá nhân. Tôi không có các lý thuyết mang tính hệ thống hay cách thức đảm bảo hiệu quả 100% nếu bạn bắt đầu viết ngay hôm nay, nhưng tôi có một hành trình đủ để khẳng định rằng, nếu không viết, tôi sẽ bỏ lỡ rất nhiều điều, trong đó có cơ hội thay đổi cuộc đời.

Nếu không viết, bạn sẽ bỏ lỡ điều gì?

Khi ChatGPT, Midjourney, Copilot… có thể gợi ý tạo ra cả một chiến dịch arketing, viết bài SEO trọn gói, thậm chí dựng video chỉ trong vài cú nhấp chuột, câu hỏi đặt ra là: Ý tưởng từ con người có còn cần thiết? Có phải chúng ta đang bước vào kỷ nguyên mà chỉ cần những câu lệnh (prompt) tốt là đủ để thay thế bộ não sáng tạo? Đây không phải là câu chuyện “<a href="https://hiwatermelon.com/blog/office-runway/tu-noi-lo-mat-viec-den-con-sot-ai-fomo">AI cướp việc</a>”. Đây là một câu chuyện có thể đi xa hơn, liệu rằng ý tưởng - với tư cách là sản phẩm tinh thần cao cấp của con người có còn giữ được giá trị đặc biệt của nó trong thời đại trí tuệ nhân tạo?<h2>Điều gì khiến ý tưởng từ con người trở nên khác biệt?</h2><h3>Khoa học về cảm xúc</h3><a href="https://hiwatermelon.com/blog/creative-landscape/doc-de-viet-cach-van-hoc-khoi-goi-nhung-y-tuong-moi-me">Ý tưởng từ con người</a> không đơn thuần là tập hợp dữ liệu mà được đúc kết từ cảm xúc, trải nghiệm và những kết nối mang tính bản năng. Mỗi ý tưởng là một câu chuyện, khi một người kể chuyện bằng trái tim, họ không chỉ truyền đạt thông tin mà còn kích hoạt cả một chuỗi phản ứng sinh học bên trong não người nghe. Nghiên cứu từ nhà thần kinh học Paul J. Zak cho thấy, những câu chuyện cảm động có thể làm tăng mức độ oxytocin – loại hormone liên quan đến sự tin tưởng, đồng cảm và thúc đẩy hành vi giúp đỡ.<img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/1_min_dda090ea93.jpg" alt="1-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_1_min_dda090ea93.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_1_min_dda090ea93.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_1_min_dda090ea93.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_1_min_dda090ea93.jpg 1000w," sizes="100vw"><img src="attachment:31530fd1-90c7-4536-a472-e1f7f9bd4451:image4.jpg" alt="">Trong một thí nghiệm, người tham gia khi nghe một câu chuyện được cấu trúc rõ ràng về một đứa trẻ bị bệnh hiểm nghèo nhưng giàu nghị lực sẵn sàng quyên góp tiền cao hơn 56% so với nhóm chỉ được cung cấp dữ liệu khô khan (Zak, P. J., 2013, <a href="https://economics.ucr.edu/wp-content/uploads/2019/10/Zak-paper-for-4-22-16-seminar.pdf">Why inspiring stories make us react: The neuroscience of narrative</a>). Bên cạnh đó, các câu chuyện hấp dẫn, hồi hộp hoặc hài hước có thể kích thích cortisol và dopamine – giúp người nghe tập trung và dễ ghi nhớ hơn (Hasson et al., 2012, <a href="https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/home">Trends in Cognitive Sciences</a>). Ngay cả những chuyện đời thường, nếu chứa đựng sự thấu cảm, cũng có thể làm tăng endorphin, tạo cảm giác an yên và “được chữa lành”.Điều này giải thích vì sao một đoạn quảng cáo đơn giản có thể khiến ai đó rơi nước mắt, vì nó khơi dậy những xúc cảm sâu xa mà con người có thể đồng cảm với nhau. Những phản ứng sinh lý này – thứ mà AI chưa thể tạo ra, chính là nền tảng khiến cho ý tưởng mang cảm xúc thật sự có sức thuyết phục và thúc đẩy hành động. Trong thời đại công nghệ bùng nổ, cảm xúc con người vẫn là “mã nguồn” không thể sao chép, là thứ giúp câu chuyện của bạn khác biệt và có sức lan toả mạnh mẽ hơn bất kỳ thuật toán nào.<h3>Giá trị từ văn hóa, trải nghiệm sống và vô thức tập thể của giống loài</h3>AI có thể học hàng tỷ mẫu dữ liệu, nhưng nó không lớn lên trong một gia đình có ba thế hệ sống chung, không từng ngồi trên xe đạp bố chở qua con đường làng ngập tràn ánh nắng, cũng không thể lột tả hết cảm giác ăn một bữa cơm giữa những người thân yêu của một đứa con xa xứ. Ý tưởng của con người không đến từ một kho dữ liệu, nó là kết tinh của bối cảnh văn hóa, lịch sử, những va chạm, mất mát, yêu thương… và cả những điều không gọi tên được. Từ khi sinh ra, mỗi người đã sống trong một “bầu không khí văn hóa” – thứ định hình cảm nhận, thẩm mỹ và cách chúng ta nhìn thế giới.Những trải nghiệm sống không chỉ tạo ra chất liệu độc đáo cho nội dung, mà còn truyền đi năng lượng, sắc thái và giọng kể không thể sao chép. Một nhà sáng tạo nội dung từng bị thất nghiệp sẽ viết khác người chưa từng mất việc. Một người lớn lên với ký ức chiến tranh sẽ kể những câu chuyện mang chiều sâu lịch sử, khác xa người chỉ học về chiến tranh qua sách vở.Nhà phân tâm học Carl Jung từng đưa ra khái niệm “vô thức tập thể” – những hình ảnh, biểu tượng, câu chuyện mang tính nguyên mẫu (archetype) tồn tại trong tâm trí chung của nhân loại. Những nguyên mẫu phổ biến như “người mẹ”, “người anh hùng”, “kẻ phản diện”... xuất hiện lặp đi lặp lại trong các nền văn hoá khác nhau, từ thần thoại Hy Lạp đến truyện cổ tích Việt Nam. Khi con người kể lại những câu chuyện chạm đến tầng sâu vô thức tập thể này, người đọc, người nghe dù ở bất cứ đâu cũng có thể dễ dàng bị lay động. Học máy và AI có thể nhận biết được các nguyên mẫu qua mô hình dữ liệu, nhưng nó không mang trong mình ký ức di truyền hoặc cảm xúc thật sự kiến tạo những câu chuyện từ nguyên mẫu. Chính điều đó khiến ý tưởng từ con người có chiều sâu cảm xúc và chiều rộng văn hóa - điều làm nên bản sắc riêng biệt trong thời đại mà thông tin đang dần bị “mẫu số chung hóa”.<h2>Từ ý tưởng đến thực thi</h2>Mọi ý tưởng dù xuất sắc đến mấy, cũng chỉ là hạt giống. Điều tạo nên giá trị thật sự là khả năng biến hạt giống ấy thành mầm, thành cây, và rồi đơm hoa kết quả. Trong hành trình ấy, con người cần mang theo không chỉ kỹ năng mà cả bản lĩnh, sự linh hoạt và khả năng đối diện với thất bại. Một kịch bản không đạt hiệu ứng như kỳ vọng, một chiến dịch truyền thông vấp phải phản ứng tiêu cực, một video bị hiểu sai… sẽ đem lại những kinh nghiệm ứng biến linh hoạt và những bài học từ sai lầm.Tôi từng gặp rất nhiều người làm sáng tạo nội dung, đặc biệt là những bạn mới bắt đầu, thường xuyên nói rằng: “Em có rất nhiều ý tưởng, nhưng không biết bắt đầu từ đâu”. Điều này không lạ. Trong thời đại mà mọi thứ có thể trở thành chất liệu để viết – từ một câu nói của bạn bè, một video ngắn trên mạng xã hội, đến cảm xúc bất chợt khi đang uống cà phê thì chuyện nảy ra ý tưởng (có thể nói) là phần dễ nhất. Nhưng phần khó nằm ở chỗ: bạn có thể biến nó thành hành động cụ thể hay không? Và hành động đó có được lặp lại đủ đều để tạo nên giá trị dài lâu?Một ý tưởng nếu không được ghi lại sẽ dễ trôi tuột như một giấc mơ. Vì vậy, hãy luôn ghi chú lại chúng, bằng bất cứ công cụ nào cũng được, bởi “Một bút chì cùn còn hơn một trí nhớ tốt”. Nhưng chỉ ghi lại thôi thì chưa đủ. Tôi đặt lịch hàng tuần để “rà soát” các ý tưởng đã lưu, và chọn ra một vài cái có tiềm năng nhất để phát triển. Ví dụ, nếu tôi có một ý tưởng về “cảm giác chênh vênh của người mới làm freelancer”, tôi sẽ đặt câu hỏi: Chủ đề này liệu có liên quan đến những người đang theo dõi mình không? Có thể phát triển nó dưới dạng bài blog, video chia sẻ hay một email ngắn? Tôi tưởng tượng nội dung đó sẽ trông ra sao, cảm xúc mà tôi muốn người đọc nhận được là gì, và đâu là hành động tiếp theo tôi muốn họ thực hiện.<img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/2_min_0a2164ab6b.jpg" alt="2-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_2_min_0a2164ab6b.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_2_min_0a2164ab6b.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_2_min_0a2164ab6b.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_2_min_0a2164ab6b.jpg 1000w," sizes="100vw"><img src="attachment:488d544f-4191-4547-be28-95f3602808cd:image5.jpg" alt="">Khi đã chọn được ý tưởng, tôi dùng AI như một công cụ hỗ trợ để làm rõ hơn cấu trúc nội dung, gợi ý tiêu đề, mở bài, hoặc liệt kê những luận điểm có thể đưa vào. Có những lúc tôi để AI viết nháp, rồi từ đó chỉnh sửa lại theo giọng điệu của mình. Có khi tôi chỉ đơn giản hỏi AI: “Nếu muốn biến ý tưởng này thành bài viết trên blog cá nhân, bạn sẽ chia thành mấy phần?” và nó giúp tôi có một cái nhìn hệ thống hơn, tránh bị lan man.Điều quan trọng hơn cả là biến quy trình này thành một nhịp làm việc quen thuộc: bạn không chờ cảm hứng đến mới viết, mà luôn có một hệ thống để từ cảm hứng có thể dẫn đến hành động. Mỗi ý tưởng không còn là một tia sáng vụt qua, mà trở thành một hạt giống được bạn vun trồng, chăm chút và gặt hái. Có những hạt sẽ ra hoa, có những hạt chỉ nằm đó một thời gian dài – nhưng bạn đã không để chúng trôi đi vô ích.Từ ý tưởng đến thực thi không phải là cú nhảy vọt, mà là một chuỗi bước đi nhỏ, liên tục. Và khi bạn làm điều này đủ lâu, bạn không chỉ trở nên năng suất hơn, mà còn trở nên chuyên nghiệp một cách tự nhiên.<h2>Cách tận dụng AI như một “trợ lý sáng tạo”</h2>Cuối tháng 11/2023, tôi có cơ hội tham gia Hội thảo Quốc tế về sinh thái và hậu nhân văn (các khối ngành Khoa học Xã hội) tổ chức tại Mae Fah Luang University, Thailand (5th ASLE ASEAN Ecocritical Conference). Trong phiên trình bày của mình, tôi dành mối quan tâm nghiên cứu về vấn đề sáng tạo liên ngành và tương lai của sự hợp tác giữa human (con người - chủ thể sáng tạo) và non-human (học máy, AI và các công cụ liên quan).Các cử tọa có mặt trong phiên trình bày của tôi (gồm có các học giả Việt Nam, Thái Lan, Philippines…) đều bày tỏ sự hứng thú trước tương lai của văn học đa phương tiện (multimedia literature) với sự kết hợp cùng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI tools). Chính vì vậy, “bắt tay” với AI là tương lai của chúng ta, bất kể ở ngành nghề nào.<img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/3_min_93f2706a7d.jpg" alt="3-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_3_min_93f2706a7d.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_3_min_93f2706a7d.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_3_min_93f2706a7d.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_3_min_93f2706a7d.jpg 1000w," sizes="100vw"><img src="attachment:12e2dac3-93e8-4d63-b116-512bda4e40fb:image1.jpg" alt="">AI không thay thế được bản sắc cá nhân của người viết, nhưng nếu bạn biết tận dụng, nó sẽ giúp bạn tiết kiệm hàng giờ đồng hồ và giữ được nguồn cảm hứng luôn tươi mới. Tôi thường dùng là để AI giúp mình gỡ rối ý tưởng. Có những ngày đầu óc lộn xộn, ý tưởng thì có nhưng không biết bắt đầu từ đâu, tôi chỉ cần viết một đoạn mô tả mơ hồ cho ChatGPT: “Tôi muốn viết về sự mệt mỏi của người làm sáng tạo trong thời đại AI, nhưng không biết nên đi theo hướng nào”. Chỉ trong vài giây, AI có thể đề xuất một loạt góc nhìn, dàn ý hoặc câu hỏi gợi mở, có đôi khi tôi cảm thấy như mình vừa được “người bạn thân” lên dây cót tinh thần.Thỉnh thoảng, tôi dùng AI để phát triển nội dung một cách chiến lược hơn. Ví dụ: Khi có một bài viết đã hoàn chỉnh, tôi sẽ nhờ AI gợi ý tiêu đề hấp dẫn hơn, chuyển thể nội dung thành caption ngắn cho mạng xã hội, hoặc viết lại đoạn mở đầu sao cho lôi cuốn hơn. Có khi tôi nhờ nó tóm tắt lại toàn bộ bài thành một email ngắn gửi cho độc giả… Những việc này giúp tôi tiết kiệm rất nhiều thời gian trong việc tái sử dụng nội dung đa kênh.Bạn cũng có thể cân nhắc đến việc dùng AI như một người thử nghiệm không giới hạn. Muốn thử viết cùng một chủ đề với ba phong cách khác nhau? Muốn kiểm tra xem liệu giọng văn này có hợp Gen Z không? Muốn lấy ví dụ cụ thể cho một ý tưởng trừu tượng? AI có thể thử đủ cách cho bạn trong vài phút – điều mà trước đây bạn phải vò đầu bứt tai hàng giờ mới nghĩ ra. Nó không thay thế bạn, nhưng giúp bạn làm việc sâu sắc hơn, nhanh hơn và dám thử nghiệm nhiều hơn.Dĩ nhiên, để AI làm việc hiệu quả, bạn cũng cần “huấn luyện” nó bằng cách đặt câu hỏi đúng, cho đủ ngữ cảnh, chỉnh sửa phản hồi để ngày càng sát với phong cách cá nhân. Nhưng một khi bạn đã biết cách sử dụng hiệu quả, bạn sẽ thấy việc sáng tạo không còn đơn độc nữa. AI không phải là đối thủ, mà là người cộng sự âm thầm giúp bạn tiến xa hơn, miễn là bạn vẫn giữ vững “tay lái” trên con đường sáng tạo của chính mình<h2>Kết</h2><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/4_min_99d54edd51.jpg" alt="4-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_4_min_99d54edd51.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_4_min_99d54edd51.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_4_min_99d54edd51.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_4_min_99d54edd51.jpg 1000w," sizes="100vw"><img src="attachment:7edbd3ce-737e-452f-911d-c0b21b6495bb:image2.jpg" alt="">Yuval Noah Harrari từng viết trongHomo Sapiens - Lược sử loài ngườirằng : “Bí mật thành công của Sapiens là gì? Làm thế nào chúng ta có thể định cư nhanh chóng trong những môi trường sống xa lạ và có đặc điểm sinh thái khác biệt? Làm thế nào chúng ta đẩy được tất cả các loài người khác vào quên lãng? Tại sao ngay cả Neanderthal khỏe mạnh, thông minh, chịu được lạnh lại không thể tồn tại trước sự tấn công của chúng ta? Các cuộc bàn luận vẫn tiếp tục diễn ra sôi nổi. Câu trả lời khả dĩ nhất lại nằm ở chính nhân tố khiến cuộc tranh luận có thể xảy ra: Homo sapiens chinh phục thế giới nhờ ngôn ngữ độc đáo của mình”. Chúng ta – những người làm nội dung, người kể chuyện của thời đại số vẫn mang trong mình món quà đó: khả năng tạo ra ý nghĩa, xây dựng niềm tin, khơi gợi cảm xúc và kết nối cộng đồng thông qua ngôn ngữ đa phương tiện.AI có thể kể lại một câu chuyện. Nhưng chỉ con người mới biết tại sao câu chuyện đó quan trọng. AI có thể mô phỏng cảm xúc. Nhưng chỉ con người mới biết rung động là gì. Thế nên, thay vì lo lắng rằng mình sẽ “bị thay thế” thì hãy tiếp tục sống thật, viết thật và kể những điều chân thành bằng thứ ngôn ngữ mang đậm dấu ấn cá nhân. Trong thời đại AI, những người sáng tạo không biến mất, họ chỉ cần trở về đúng với vai trò cốt lõi nhất của mình: người kể chuyện bằng một trái tim chân thật và những ý tưởng vô giá.

Khi AI có thể tạo ra hàng ngàn đề xuất chỉ trong vài giây, ý tưởng sáng tạo từ con người vẫn giữ giá trị độc nhất nhờ cảm xúc, trải nghiệm sống và bản sắc cá nhân không thể sao chép.

Khi ChatGPT, Midjourney, Copilot… có thể gợi ý tạo ra cả một chiến dịch arketing, viết bài SEO trọn gói, thậm chí dựng video chỉ trong vài cú nhấp chuột, câu hỏi đặt ra là: Ý tưởng từ con người có còn cần thiết? Có phải chúng ta đang bước vào kỷ nguyên mà chỉ cần những câu lệnh (prompt) tốt là đủ để thay thế bộ não sáng tạo? Đây không phải là câu chuyện “<a href="https://hiwatermelon.com/blog/office-runway/tu-noi-lo-mat-viec-den-con-sot-ai-fomo"><code>AI cướp việc</code></a>”. Đây là một câu chuyện có thể đi xa hơn, liệu rằng ý tưởng - với tư cách là sản phẩm tinh thần cao cấp của con người có còn giữ được giá trị đặc biệt của nó trong thời đại trí tuệ nhân tạo?

Vì sao ý tưởng của con người vẫn vô giá trong thời đại AI?

Trong thời đại bùng nổ của công nghệ và AI, nơi hàng triệu nội dung ra đời mỗi ngày, việc nắm vững nghệ thuật kể chuyện giàu cảm xúc trở thành kim chỉ nam quan trọng cho tất cả chúng ta. Từ những thiên sử thi Hy Lạp cổ đại đến các bom tấn phòng vé Hollywood, mọi câu chuyện thành công đều có chung một cấu trúc bí ẩn - “Hành trình người anh hùng” (Hero’s Journey). Christopher Vogler đã giải mã sức hút vượt thời gian của cấu trúc kể chuyện độc đáo ấy trong Hành Trình Người Viết (The Writer’s Journey), ông đã đưa ra một “bản đồ” chi tiết dành cho bất kỳ ai muốn chạm đến trái tim người đọc. Dựa trên nền tảng lý thuyết thần thoại của Joseph Campbell, Vogler không chỉ phân tích cách câu chuyện vận hành trong điện ảnh và văn học, mà còn chỉ ra sức mạnh của cảm xúc trong bất kỳ hành trình sáng tạo nào – từ một bài blog nhỏ bé đến một chiến dịch thương hiệu toàn cầu.<figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/1_min_5b309968d6.jpg" alt="1-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_1_min_5b309968d6.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_1_min_5b309968d6.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_1_min_5b309968d6.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_1_min_5b309968d6.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Dựa trên nền tảng lý thuyết thần thoại của Joseph Campbell, Vogler chỉ ra sức mạnh của cảm xúc trong mọi hành trình sáng tạo.</figcaption></figure><img src="attachment:e1b8373d-e953-49e2-a0bb-3552dd09bb92:image5.jpg" alt=""><h2>Hành trình người viết - Một tác phẩm kinh điển về nghệ thuật kể chuyện</h2><h3>Christopher Vogler và Hành trình người viết</h3>Christopher Vogler là một biên kịch, nhà tư vấn kịch bản kỳ cựu của Hollywood, từng làm việc cho những hãng phim như Disney, Fox, Warner Bros, Universal... Với nền tảng học vấn chuyên sâu về điện ảnh và thần thoại, Vogler đặc biệt chịu ảnh hưởng từ công trình nghiên cứu đồ sộ của Joseph Campbell – Người hùng mang ngàn gương mặt (The Hero with a Thousand Faces) nghiên cứu về các mẫu hình thần thoại xuyên suốt các nền văn hóa.Từ niềm say mê này, năm 1985, Vogler đã soạn một bản ghi nhớ dài 7 trang có tên Những hướng dẫn thực hành từ “<a href="https://www.goodreads.com/book/show/58311878-ng-i-h-ng-mang-ng-n-g-ng-m-t">Người hùng mang ngàn gương mặt</a>” (A Practical Guide to The Hero with a Thousand Faces) nhằm hướng dẫn các biên kịch Disney áp dụng cấu trúc “Hành trình người anh hùng” vào viết kịch bản. Tài liệu này nhanh chóng lan truyền khắp ngành công nghiệp điện ảnh Mỹ và trở thành nền tảng để ông phát triển thành quyển sách <a href="https://nhasachphuongnam.com/hanh-trinh-nguoi-viet-cau-truc-than-thoai-kinh-dien-trong-sang-tac-an-ban-ky-niem-25-nam.html?srsltid=AfmBOoohIg5NHIJ6rNOuPI1ITJ1I1lc_tb21Q82szsbXhzPcanpBGRvR">Hành trình người viết</a>, xuất bản lần đầu năm 1992 và được dịch sang tiếng Việt năm 2024 bởi dịch giả Trần Minh.Trong Hành trình người viết, Vogler hệ thống hóa hành trình kể chuyện thành 12 giai đoạn rõ ràng, từ tiếng gọi phiêu lưu, gặp gỡ người dẫn đường, vượt thử thách, đối mặt tử thần cho đến chiến thắng và trở về. Không dừng lại ở lý thuyết, Hành trình người viết còn truyền cảm hứng cho mỗi cá nhân nhận ra rằng, hành trình sáng tạo và cả cuộc sống của họ cũng chính là một câu chuyện anh hùng mà họ đang tự tay viết nên.<h3>Ai nên đọc cuốn sách này?</h3>Hành trình người viết của Christopher Vogler là cuốn sách dành cho bất kỳ ai mong muốn kể chuyện một cách sâu sắc, tận dụng sức mạnh của ngôn từ trong thuyết phục, bán hàng, lãnh đạo, truyền cảm hứng… hay nói đúng hơn là trong bất kỳ lĩnh vực nào.Trước hết, đây là kim chỉ nam không thể thiếu cho các nhà văn, biên kịch, nhà làm phim, và bất kỳ ai hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo nội dung - những người đang tìm kiếm một khung cấu trúc mạnh mẽ để xây dựng các câu chuyện hấp dẫn, giàu cảm xúc và có sức lan tỏa lâu dài.Ngoài ra, những người làm marketing, quảng cáo, xây dựng thương hiệu cá nhân cũng sẽ tìm thấy trong cuốn sách này một nguồn cảm hứng quý giá. Trong thời đại truyền thông dần bão hòa, việc biết cách “đóng gói” các thông điệp thành một hành trình giàu cảm xúc chính là chìa khóa để kết nối sâu sắc với khách hàng và cộng đồng.Dù bạn là người viết chuyên nghiệp, người kể chuyện nghiệp dư, hay đơn giản là một cá nhân đang khát khao thấu hiểu và làm chủ câu chuyện cuộc đời mình, cuốn sách này chắc chắn sẽ đồng hành cùng bạn trên hành trình sáng tạo nhọc nhằn nhưng thú vị ấy.<h2>Giải mã sức mạnh của cấu trúc “Hành trình người anh hùng” trong việc xây dựng một câu chuyện hấp dẫn</h2>Mô hình Hero’s Journey mà Vogler trình bày gồm 12 giai đoạn cơ bản mà nhân vật chính phải trải qua để hoàn thiện hành trình biến đổi của mình. Câu chuyện bắt đầu ở thế giới thường nhật (1), nơi nhân vật đang sống cuộc sống bình lặng, cho đến khi họ nhận được lời kêu gọi phiêu lưu (2). Ban đầu, nhân vật có thể từ chối lời kêu gọi vì sợ hãi hoặc nghi ngờ bản thân (3), nhưng khi gặp được người hướng dẫn (4), họ lấy lại niềm tin và quyết định bước qua ngưỡng cửa đầu tiên - bắt đầu chuyến hành trình đầy thử thách (5).Trên con đường mới, nhân vật sẽ phải đối mặt với thử thách, kết bạn với đồng minh và đối đầu với kẻ thù (6). Họ tiếp cận “hang sâu nhất” – nơi ẩn chứa nỗi sợ hãi lớn nhất (7), rồi trải qua thử thách cam go (8) để giành lấy phần thưởng (9). Sau đó, nhân vật bắt đầu con đường trở về (10), đối mặt với một thử thách cuối cùng (phục sinh) trước khi trở lại thế giới cũ (11) và mang theo những bài học, giá trị mới để chia sẻ với cộng đồng (12).<figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/2_min_13135c72e4.jpg" alt="2-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_2_min_13135c72e4.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_2_min_13135c72e4.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_2_min_13135c72e4.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_2_min_13135c72e4.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Mô hình “Hành trình người anh hùng” 12 bước (theo Vogler)</figcaption></figure><img src="attachment:50e6abf4-aa6e-4530-9bee-9c4982dc55f7:image4.jpg" alt="">Không chỉ là một công thức, hành trình này phản ánh chính trải nghiệm tâm lý con người: nỗi sợ thay đổi, nhu cầu chiến thắng bản thân, khát vọng trưởng thành. 12 chặng đường của người anh hùng đánh đúng vào từng cung bậc cảm xúc sâu kín nhất, khiến người đọc, người nghe vô thức đồng cảm và dõi theo nhân vật đến cùng.Khi thế giới chuyển mình dưới sức ép công nghệ và AI, nhu cầu về những câu chuyện mang dấu ấn con người - những câu chuyện có cảm xúc thực, hành trình thực, trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nắm được “Hành trình người anh hùng” cũng chính là học cách viết nên những di sản cá nhân có sức sống vượt thời gian.<h2>Xây dựng hành trình người hùng của riêng bạn</h2>Bạn không cần là nhà văn chuyên nghiệp hay biên kịch điện ảnh để ứng dụng “Hành trình người anh hùng” vào công việc sáng tạo của mình. Đối với bất kỳ ai, từ một người viết blog cá nhân đến nhà sáng tạo nội dung, mô hình này mở ra cách tiếp cận gần gũi nhưng đầy sức mạnh: biến những trải nghiệm vượt qua khó khăn, khám phá bản thân hay theo đuổi ước mơ thành câu chuyện hấp dẫn.Khoa học thần kinh cho thấy rằng những câu chuyện có cấu trúc cảm xúc rõ ràng kích hoạt các hormone then chốt trong não bộ<a href="about:blank#fn1">1</a>. Khi người đọc đồng cảm với nhân vật chính, trải qua nỗi sợ, chiến đấu với thử thách, rồi giành chiến thắng, cơ thể họ giải phóng oxytocin (hormone tạo cảm giác tin tưởng và kết nối), dopamine (hormone gắn liền với sự hào hứng và kỳ vọng), và thậm chí cortisol (hormone căng thẳng khiến người đọc chú ý hơn). Chính sự kích hoạt sinh hóa này làm cho những câu chuyện được xây dựng theo Hero’s Journey có sức hút mãnh liệt, khó quên và dễ dàng thuyết phục người đọc, người xem.Trong lĩnh vực viết nội dung thương mại, Hero’s Journey cũng chứng tỏ sức mạnh thuyết phục vượt trội. Các thương hiệu thành công không chỉ bán sản phẩm, mà kể câu chuyện nơi sản phẩm của họ đóng vai “người hướng dẫn”, giúp khách hàng vượt qua thách thức và đạt được thành công. Đến đây, chúng ta có thể dễ dàng hình dung về chuỗi chiến dịch quảng cáo rất thành công của Biti’s Việt Nam - “Đi để trở về”. Một nghiên cứu của Nielsen<a href="about:blank#fn2">2</a> chỉ ra rằng quảng cáo theo dạng kể chuyện có khả năng tăng ý định mua hàng lên đến 44% so với quảng cáo thuần thông tin.Một trong những thông điệp ý nghĩa nhất mà Hành trình người viết gửi đến bạn đọc là: Mỗi chúng ta đều đang trải qua một hành trình anh hùng của cuộc đời mình. Dù bạn đang ở giai đoạn nào, vừa mới nghe “lời kêu gọi”, đang đối mặt với thử thách hay đã chạm tay vào “phần thưởng” – hãy luôn tin rằng bạn đang viết nên một câu chuyện giá trị.Viết không chỉ là việc ghi lại những trải nghiệm. Viết còn là cách chúng ta kiến tạo, lưu giữ và truyền lại những bài học quý giá cho thế hệ kế thừa. Mỗi câu chuyện bạn kể, dù lớn lao hay nhỏ bé đều là một phần trong di sản cá nhân của bạn. Với sự dẫn dắt từ Hành trình người viết, bạn không chỉ học được cách tạo nên những câu chuyện hấp dẫn, mà còn được truyền cảm hứng để sống và viết. Hành trình sáng tạo vĩ đại của bạn bắt đầu từ chính hôm nay - ngay khi bạn cầm bút, mở laptop và sẵn sàng trở thành người hùng trong câu chuyện đời mình.<figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/3_min_36f0f0c3cd.jpg" alt="3-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_3_min_36f0f0c3cd.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_3_min_36f0f0c3cd.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_3_min_36f0f0c3cd.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_3_min_36f0f0c3cd.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Hành trình sáng tạo vĩ đại của bạn bắt đầu từ chính hôm nay!</figcaption></figure><h2>3 bước thực hành cấu trúc “Hành trình người anh hùng” trong xây dựng câu chuyện cá nhân</h2>Bước 1: Xác định điểm khởi hành và tiếng gọi phiêu lưuMọi câu chuyện hấp dẫn đều bắt đầu bằng một "tiếng gọi" – một tình huống, một thử thách, hoặc một khát khao thôi thúc nhân vật rời khỏi vùng an toàn. Để xây dựng câu chuyện, trước tiên bạn cần xác định rõ: nhân vật chính của bạn (có thể là chính bạn, khách hàng hoặc nhân vật tưởng tượng) đang đối mặt với vấn đề gì? Điều gì khiến họ không thể tiếp tục sống như cũ? Việc khắc họa một hoàn cảnh đủ thuyết phục ngay từ đầu sẽ giúp người đọc lập tức bị cuốn vào hành trình.Ví dụ: Tôi là một cô bé vùng sâu vùng xa, con nhà nông và ước mơ “đổi đời” bằng tri thức. Tôi nỗ lực học tập, nỗ lực tìm kiếm các cơ hội được khẳng định khả năng của mình trong lĩnh vực sáng tạo và văn chương. Tôi đã phải đối mặt và vượt qua nỗi sợ bị phán xét, tự ti và những định kiến để chinh phục ước mơ của riêng mình.Bước 2: Dẫn dắt qua thử thách và sự chuyển hóaKhông có hành trình người hùng nào suôn sẻ. Hãy liệt kê những trở ngại, đối thủ, nỗi sợ hay thất bại mà nhân vật cần vượt qua. Chính những bước ngoặt này làm nên sự cao trào cảm xúc cho câu chuyện.Song song đó, đừng quên làm nổi bật sự chuyển hóa nội tâm: nhân vật học được gì, thay đổi ra sao qua từng thử thách? Sự trưởng thành, khám phá sức mạnh bên trong là yếu tố cốt lõi khiến người đọc cảm thấy được truyền cảm hứng mạnh mẽ.Ví dụ: Tôi tìm kiếm cơ hội qua việc viết bài gửi các báo để được cộng tác, tham gia các cuộc thi viết, các câu lạc bộ tình nguyện… Tuy nhiên, tôi đã nhận về rất nhiều email từ chối, các kết quả thi không đạt, nhiều đề nghị hợp tác không được duyệt… Nhưng thay vì nản lòng hoặc từ bỏ, chấp nhận việc ra trường với tấm bằng Sư phạm và trở thành một cô giáo dạy Văn. Tôi đã liên tục trau dồi khả năng viết, học thêm các kỹ năng, tham gia các khóa học về điện ảnh, nghệ thuật kể chuyện. Tôi nhận ra những kết quả công việc mà tôi đạt được sau này không chỉ là một sự công nhận cho những nỗ lực bền bỉ mà còn là hành trình chiến thắng bản thân, vượt qua nỗi sợ thất bại của chính mình.Bước 3: Khép lại bằng chiến thắng và di sảnCâu chuyện kết thúc không chỉ bằng việc nhân vật vượt qua thử thách, mà còn bằng cách họ chia sẻ thành quả với cộng đồng, hoặc sống một cuộc đời mới đầy ý nghĩa.Ở bước này, hãy nhấn mạnh bài học, giá trị mà nhân vật mang về sau hành trình. Một cái kết có chiều sâu không chỉ tạo ra sự hài lòng cho người đọc mà còn khuyến khích họ suy nghĩ về “hành trình người hùng” của chính mình.Ví dụ: Tôi đã có cơ hội đi đến nhiều nơi, đứng trên nhiều sân khấu để chia sẻ về hành trình “dám” kể những câu chuyện của mình để có thể trở thành đồng tác giả sách ở tuổi 25 - một điều mà tôi hằng mơ ước. Thành công với mỗi người là rất khác nhau, nhưng với tôi đó chính là sự tò mò không ngừng về thế giới rộng lớn ngoài kia, là lòng khiêm hạ lắng nghe và là tinh thần dấn thân dám nghĩ, dám làm. Bằng những con chữ của mình, tôi đã có thể truyền đi niềm cảm hứng tuyệt vời ấy đến nhiều người hơn.<h2>Kết</h2>“Hành trình vạn dặm bắt đầu từ một bước chân” (Lão Tử), mỗi câu chuyện vĩ đại đều khởi nguồn từ một lựa chọn dám dấn thân ra khỏi vùng an toàn. Và chính bạn - cũng như nhân vật trong những câu chuyện bất hủ, hoàn toàn có thể trở thành người hùng trong hành trình cuộc đời mình. Như Christopher Vogler đã nhắn nhủ: “Nhưng phải giữ lấy hy vọng nhé, vì viết là phép màu. Ngay cả một hành động viết giản đơn cũng chứa đựng một điều kỳ diệu, một điều gì đó gần như thần giao cách cảm. Hãy nghĩ xem: Một người nào đó sống cách ta vạn dặm, sau ta hàng ngàn năm một ngày nào đó tìm thấy những gì ta từng viết, và thế là họ cảm nhận được ngay những suy nghĩ sâu thẳm nhất của ta”.<figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/4_min_64c0f67367.jpg" alt="4-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_4_min_64c0f67367.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_4_min_64c0f67367.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_4_min_64c0f67367.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_4_min_64c0f67367.jpg 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Christopher Vogler đã nhắn nhủ trong Hành trình người viết</figcaption></figure><hr><ol><li>Zak, P. J. (2013). The Moral Molecule: The Source of Love and Prosperity. Dutton.<a href="about:blank#fnref1">↩︎</a></li><li>Nielsen. (2016). The Power of Storytelling in Advertising. Nielsen. Retrieved from <a href="https://www.nielsen.com">https://www.nielsen.com</a><a href="about:blank#fnref2">↩︎</a></li></ol>

Khám phá Hành trình người viết của Christopher Vogler và cách tận dụng tối đa sức mạnh của những câu chuyện bằng hành trình người hùng của riêng bạn.

Trong thời đại bùng nổ của công nghệ và AI, nơi hàng triệu nội dung ra đời mỗi ngày, việc nắm vững nghệ thuật kể chuyện giàu cảm xúc trở thành kim chỉ nam quan trọng cho tất cả chúng ta. Từ những thiên sử thi Hy Lạp cổ đại đến các bom tấn phòng vé Hollywood, mọi câu chuyện thành công đều có chung một cấu trúc bí ẩn - “Hành trình người anh hùng” (Hero’s Journey). Christopher Vogler đã giải mã sức hút vượt thời gian của cấu trúc kể chuyện độc đáo ấy trong Hành Trình Người Viết (The Writer’s Journey), ông đã đưa ra một “bản đồ” chi tiết dành cho bất kỳ ai muốn chạm đến trái tim người đọc. Dựa trên nền tảng lý thuyết thần thoại của Joseph Campbell, Vogler không chỉ phân tích cách câu chuyện vận hành trong điện ảnh và văn học, mà còn chỉ ra sức mạnh của cảm xúc trong bất kỳ hành trình sáng tạo nào – từ một bài blog nhỏ bé đến một chiến dịch thương hiệu toàn cầu.

Hành trình người viết: Khi bạn là người hùng trong chính câu chuyện của mình

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên nhiều nỗi lo âu và hoảng sợ hơn bao giờ hết với sự bùng nổ của học máy, trí tuệ nhân tạo và những cơn sóng khủng hoảng dồn dập. Nền kinh tế nhiều biến động đòi hỏi người làm kinh doanh phải liên tục đổi mới và thích nghi với những thách thức, cơ hội mới. Bạn có bao giờ thử tưởng tượng sẽ ra sao nếu chúng ta được lãnh đạo bởi những chú Robot?Có một điều chắc chắn là không có gì chắc chắn cả. Nhưng nếu “cơn đại hồng thủy” của kỷ nguyên công nghệ có tràn vào lãnh địa của các nhà lãnh đạo thì tôi cho rằng, trí tuệ cảm xúc (EQ) chính là tấm vé giúp họ bước lên “con thuyền Noah” để vững bước và thành công.<h2>Trí tuệ cảm xúc là gì?</h2>Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence - EQ) là khả năng nhận biết, thấu hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân cũng như của người khác. Một nhà lãnh đạo có EQ cao sẽ dễ dàng thích nghi với môi trường làm việc, kiểm soát căng thẳng và xây dựng các mối quan hệ bền vững trong tổ chức.Ngày nay, lãnh đạo không chỉ là việc ra quyết định chiến lược hay quản lý hiệu suất, mà còn là nghệ thuật thấu hiểu và kết nối con người. Các nghiên cứu từ Harvard Business Review chỉ ra rằng trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence – EQ) đóng vai trò quyết định đến 90% sự khác biệt giữa những nhà lãnh đạo xuất sắc và trung bình. Không đơn thuần là một kỹ năng mềm, EQ ảnh hưởng trực tiếp đến sự gắn kết đội ngũ, hiệu suất làm việc và khả năng thích nghi của doanh nghiệp trước những biến động thị trường.<h2>Năm thành phần của trí tuệ cảm xúc</h2>Trong nghiên cứu về Thuyết đa trí tuệ (Multiple Intelligences), nhà tâm lý học Howard Gardner cho rằng các bài kiểm tra IQ chỉ đánh giá khả năng tư duy ngôn ngữ và năng lực lập luận trong toán học chứ chưa đánh giá tổng quát năng lực trí tuệ của con người.Theo người Do Thái - dân tộc thông minh nhất thế giới, có 3 chỉ số thông minh quan trọng, mà IQ chỉ là một phần trong đó. Đối với họ, khung đánh giá năng lực con người qua công thức thành công như sau: 20% IQ + 80% (AQ+EQ) = 100% (AQ là viết tắt của Adversity Quotient - Chỉ số vượt khó).<img src="attachment:c2584521-b646-42c3-830b-5c2ffab738f6:image2.png" alt=""><figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/1_min_ea05e60c8c.png" alt="1-min.png" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_1_min_ea05e60c8c.png 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_1_min_ea05e60c8c.png 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_1_min_ea05e60c8c.png 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_1_min_ea05e60c8c.png 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Hình 1. 5 thành phần của Trí tuệ cảm xúc (EQ)</figcaption></figure>Daniel Goleman<a href="about:blank#fn1">1</a> trong Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ đã phân tích năm thành phần chính của trí tuệ cảm xúc gồm:<ul><li>Khả năng tự nhận thức: Hiểu rõ cảm xúc của bản thân, nhận biết tác động của chúng đến suy nghĩ và hành vi, đồng thời nhận thức được điểm mạnh và điểm yếu của chính mình. Một nhà lãnh đạo có khả năng tự nhận thức cao sẽ kiểm soát tốt phản ứng của mình trong những tình huống căng thẳng và đưa ra quyết định sáng suốt hơn. Người tự nhận thức tốt cảm xúc thường có khả năng tự trào, vì vậy họ sẽ vừa khiêm tốn vừa hài hước.</li><li>Khả năng tự quản lý: Tự điều chỉnh cảm xúc liên quan đến việc kiểm soát những cảm xúc tiêu cực, duy trì sự điềm tĩnh và linh hoạt trong mọi tình huống. Một nhà lãnh đạo có khả năng tự điều chỉnh cảm xúc tốt sẽ không bị chi phối bởi sự nóng giận hoặc lo lắng, từ đó duy trì thái độ chuyên nghiệp và hiệu quả làm việc và định hướng mục tiêu tốt hơn.</li><li>Khả năng tạo động lực: Những nhà lãnh đạo có trí tuệ cảm xúc cao thường có động lực nội tại mạnh mẽ, không chỉ để đạt được mục tiêu cá nhân mà còn truyền cảm hứng cho đội ngũ. Họ kiên trì trước khó khăn, luôn giữ vững tinh thần tích cực và không ngừng học hỏi để phát triển. Bên cạnh đó, họ còn có khả năng khai vấn và cố vấn, giúp nhân viên định hướng công việc và phát triển năng lực bản thân.</li><li>Khả năng thấu cảm: Thấu cảm là khả năng đặt mình vào vị trí của người khác để hiểu được suy nghĩ, cảm xúc và nhu cầu của họ. Một nhà lãnh đạo thấu cảm sẽ dễ dàng kết nối với nhân viên, tạo ra sự tin tưởng và tăng cường sự gắn kết trong tổ chức. Họ cũng biết cách lắng nghe ngôn ngữ cơ thể và giữ bình tĩnh trong các tình huống nhạy cảm để xử lý vấn đề một cách khéo léo.</li><li>Các kỹ năng xã hội: Bao gồm các kỹ năng làm việc nhóm, xử lý mâu thuẫn, giao tiếp và đàm phán để duy trì môi trường làm việc tích cực.</li></ul><h2>Bài học về trí tuệ cảm xúc trong quản trị nhân sự từ lãnh đạo cũ của tôi</h2>Có cơ hội làm việc tại một công ty tư vấn và đào tạo doanh nghiệp với đội ngũ nhân sự trẻ trung và những người lãnh đạo tuyệt vời, tôi đã học được rất nhiều về chuyên môn và kỹ năng làm việc. Tôi nhận thức được sâu sắc vai trò của trí tuệ cảm xúc trong quản trị nhân sự từ một cuộc họp đầu tháng, người chủ trì cuộc họp là anh giám đốc (cũng là người sáng lập công ty). Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, các doanh nghiệp tối ưu mọi chi phí, các dịch vụ của công ty chúng tôi đối mặt với rất nhiều bài toán phải giải nhằm gia tăng doanh số hay đúng hơn là duy trì sự “sống còn” của doanh nghiệp.Căng thẳng là vậy, cuộc họp vẫn diễn ra với không khí cởi mở, giữa buổi, anh giám đốc đã nhờ một vài nhân sự thử thực hiện động tác sau đây: Tay trái vẽ hình tròn, tay phải vẽ hình vuông. Đương nhiên là không ai làm được, kể cả anh ấy. Bởi vì bộ não của chúng ta không được tổ chức có thể làm cùng lúc hai việc hoàn toàn khác nhau. Anh ấy cũng giải thích thêm, từ xưa đến nay thì có vài “dị nhân” trên thế giới làm được: Một là Hoàng đế Pháp Napoléon Bonaparte, ông có thể nghe một thư ký báo cáo và đồng thời giao việc cho một thư ký khác cùng lúc. Người thứ hai là “độc nhãn tướng quân” Mikhail Kutuzov - người đánh bại Napoleon tại trận Waterloo với khả năng nghe và tổng hợp thông tin khi mười mấy người đến báo cáo cùng lúc.<img src="attachment:78995f12-fbe0-4392-962d-99b07be09983:image3.png" alt=""><figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/2_min_15795c8abb.png" alt="2-min.png" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_2_min_15795c8abb.png 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_2_min_15795c8abb.png 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_2_min_15795c8abb.png 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_2_min_15795c8abb.png 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Hình 2. Trí tuệ cảm xúc có vai trò vô cùng quan trọng trong quản trị nhân sự</figcaption></figure>Anh lại nói thêm, họ là những dị nhân hoặc vĩ nhân, nên có những tài năng khác biệt như vậy. Nhưng những nhân viên văn phòng, làm những việc cần sự tập trung cao độ như sáng tạo nội dung, thiết kế, làm chiến lược, kế hoạch… thì không thể làm hai hay nhiều việc cùng lúc, ví như vừa làm việc vừa xem hài, gameshow… mà cho kết quả tốt được.Sau những trận cười rôm rả vì ai cũng thử làm theo thao tác “tay trái vẽ hình tròn, tay phải vẽ hình vuông” mà không được, sau những ánh mắt sáng lên khi được nghe thêm các câu chuyện mới lạ là giây phút tự suy ngẫm bản thân vì sự xao nhãng trong công việc. Anh giám đốc đã không chỉ đích danh, cũng không quát tháo, nói lời tổn thương bất cứ ai, nhưng cách diễn giải, dẫn dắt của anh ấy đã khiến chúng tôi tự nhìn nhận và đánh giá lại bản thân.Nếu là một người có trách nhiệm trong công việc, bạn cũng sẽ đồng cảm với người làm lãnh đạo trong bối cảnh kinh tế ảm đạm, nhân sự lại không tập trung và năng suất làm việc không hiệu quả. Đồng thời, tôi cũng học được cách nhắc nhở nhân sự một cách khéo léo, pha chút hài hước vui vẻ và cách đặt mình vào vị trí của người khác từ người lãnh đạo của tôi. Sau cuộc họp ấy, chúng tôi đã nỗ lực hơn rất nhiều, không khí làm việc vẫn vui vẻ, không ai cảm thấy xấu hổ vì bị khiển trách, kết quả công việc vì thế cũng có nhiều thay đổi tích cực. Từ những trải nghiệm cá nhân, tôi cho rằng một người lãnh đạo có trí tuệ cảm xúc cao có thể giúp doanh nghiệp và đội ngũ nhân sự của họ dễ dàng gắn kết, tăng sự thấu cảm và phát triển bền vững.<h2>Ba bước nâng cao trí tuệ cảm xúc cho lãnh đạo</h2><ul><li>Rèn luyện khả năng tự nhận thức và quản lý cảm xúc là bước đầu tiên để phát triển trí tuệ cảm xúc. Một cách hiệu quả để làm điều này là viết nhật ký cảm xúc hàng ngày, ghi lại và phân tích phản ứng của bản thân trong các tình huống khác nhau để hiểu rõ hơn về cảm xúc của mình. Bên cạnh đó, áp dụng các kỹ thuật thư giãn như thiền định, hít thở sâu cũng giúp kiểm soát cảm xúc và duy trì sự bình tĩnh khi gặp áp lực. Ngoài ra, việc học hỏi từ sách hay các khóa học về quản lý cảm xúc cũng sẽ cung cấp những công cụ hữu ích để nâng cao nhận thức về chính mình và kiểm soát cảm xúc tốt hơn trong công việc.</li><li>Rèn luyện khả năng thấu cảm: Một trong những phương pháp hiệu quả là thực hành lắng nghe tích cực, chú ý đến cả ngôn ngữ cơ thể và cảm xúc ẩn sau lời nói của người khác. Đồng thời, đặt mình vào vị trí của người khác, suy nghĩ từ góc độ của họ để hiểu rõ nhu cầu và cảm xúc của họ, tham gia các hoạt động tình nguyện, xã hội, tiếp xúc với nhiều hoàn cảnh khác nhau cũng là một cách tuyệt vời để mở rộng góc nhìn và nuôi dưỡng lòng thấu cảm.</li></ul><figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/3_min_5c6eb4eef4.png" alt="3-min.png" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_3_min_5c6eb4eef4.png 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_3_min_5c6eb4eef4.png 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_3_min_5c6eb4eef4.png 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_3_min_5c6eb4eef4.png 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Hình 3. Trí tuệ cảm xúc (EQ) là chìa khóa giúp duy trì động lực, gắn kết đội ngũ và gia tăng hiệu suất công việc</figcaption></figure><ul><li>Cải thiện kỹ năng giao tiếp và truyền cảm hứng: Một trong những cách để làm điều này là học cách kể chuyện hiệu quả, sử dụng câu chuyện để truyền đạt thông điệp và tạo sự kết nối với đội ngũ. Ngoài ra, xây dựng văn hóa phản hồi tích cực, khuyến khích trao đổi ý kiến một cách chân thành và mang tính xây dựng cũng giúp môi trường làm việc trở nên cởi mở hơn. Việc sử dụng ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu phù hợp để đảm bảo thông điệp truyền đạt rõ ràng, thu hút và thuyết phục cũng rất quan trọng. Đồng thời, học hỏi từ các nhà lãnh đạo truyền cảm hứng và áp dụng (có chọn lọc) những chiến lược hiệu quả của họ vào thực tiễn quản lý sẽ giúp nâng cao năng lực lãnh đạo.</li></ul><h2>Kết</h2>Jocko Willink đã viết trong Extreme Ownership: How U.S. Navy SEALs Lead and Win rằng: “No bad team, only bad leader”, tạm dịch “Không có đội nhóm tệ, chỉ có lãnh đạo tồi”. Điều này có nghĩa là thành công hay thất bại của một tổ chức phần lớn phụ thuộc vào khả năng lãnh đạo. Những nhà lãnh đạo có EQ cao không chỉ biết cách kiểm soát cảm xúc của bản thân mà còn có khả năng thấu hiểu, truyền cảm hứng và tạo động lực cho đội ngũ. Họ biết cách duy trì động lực cho nhân viên, giải quyết xung đột một cách hiệu quả và xây dựng văn hóa làm việc tích cực.<img src="attachment:d297401e-36b0-4396-8866-969d430a6f1a:image5.png" alt=""><figure class="image"><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/4_min_b62cb196d3.png" alt="4-min.png" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_4_min_b62cb196d3.png 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_4_min_b62cb196d3.png 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_4_min_b62cb196d3.png 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_4_min_b62cb196d3.png 1000w," sizes="100vw"><figcaption>Hình 4. “Không có đội nhóm tệ, chỉ có lãnh đạo tồi” - Jocko Willink</figcaption></figure>Việc rèn luyện trí tuệ cảm xúc không phải là một quá trình diễn ra trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi sự kiên trì, thực hành liên tục và ý thức phát triển bản thân của người lãnh đạo. Nhưng chắc rằng, quả ngọt của hành trình nhọc nhằn này sẽ vô cùng xứng đáng!<ul><li>số liệu ghi nhận tính đến thời điểm biên tập bài viết</li></ul><hr><ol><li>Trong quyển sách Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ (1995), xuất bản bởi Bantam Books tại New York.<a href="about:blank#fnref1">↩︎</a></li></ol>

Để các nhà lãnh đạo thành công bước vào kỷ nguyên mới, trí tuệ cảm xúc (EQ) là chìa khóa giúp duy trì động lực, gắn kết đội ngũ và gia tăng hiệu suất công việc.

Thumbnail-min.png

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên nhiều nỗi lo âu và hoảng sợ hơn bao giờ hết với sự bùng nổ của học máy, trí tuệ nhân tạo và những cơn sóng khủng hoảng dồn dập. Nền kinh tế nhiều biến động đòi hỏi người làm kinh doanh phải liên tục đổi mới và thích nghi với những thách thức, cơ hội mới. Bạn có bao giờ thử tưởng tượng sẽ ra sao nếu chúng ta được lãnh đạo bởi những chú Robot?Có một điều chắc chắn là không có gì chắc chắn cả. Nhưng nếu “cơn đại hồng thủy” của kỷ nguyên công nghệ có tràn vào lãnh địa của các nhà lãnh đạo thì tôi cho rằng, trí tuệ cảm xúc (EQ) chính là tấm vé giúp họ bước lên “con thuyền Noah” để vững bước và thành công.Trí tuệ cảm xúc là gì?Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence - EQ) là khả năng nhận biết, thấu hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân cũng như của người khác. Một nhà lãnh đạo có EQ cao sẽ dễ dàng thích nghi với môi trường làm việc, kiểm soát căng thẳng và xây dựng các mối quan hệ bền vững trong tổ chức.

Vai trò của trí tuệ cảm xúc (EQ) trong quản trị nhân sự

Trong một lần xem Soul - bộ phim đoạt giải Oscar cho Phim Hoạt hình xuất sắc nhất 2021 (được công chiếu vào năm 2020), tôi rất ấn tượng với một phân đoạn, đó là khi Joe hoàn thành đêm diễn nhạc jazz trong mơ của mình và hỏi Dorothea Williams: “What's next?” (Rồi tiếp theo sẽ là gì?)Bà trả lời bằng cách kể một câu chuyện, rằng: Có một con cá bơi tới chỗ một con cá già và nói: “Tôi cố gắng tìm một nơi mà người ta gọi là đại dương”.“Đại dương hả?” - con cá già nói. “Cậu đang ở đó rồi chứ đâu”.“Đây sao?” - con cá trẻ bèn nói.“Đây là nước mà. Điều tôi muốn là đại dương kìa”.Tôi thấy mình trong nhân vật Joe. Sau buổi lễ tốt nghiệp Đại học long trọng với tấm bằng danh giá và những bó hoa, món quà, những lời chúc tốt đẹp từ người thân, bạn bè… “Tiếp theo sẽ là gì?” chính xác là câu hỏi đã xuất hiện trong đầu tôi. Cảm giác tận hưởng “quả ngọt” sau 4 năm miệt mài trên giảng đường nhanh chóng nhường chỗ cho những mông lung, vô định và sợ hãi với hành trình mới mẻ phía trước. Hơn 3 tháng từ hôm ấy, tôi trượt dài với những ngày lướt điện thoại trong vô thức, lười vận động và ngại giao tiếp. Khoảnh khắc ấy giúp tôi nhận ra mình cần đối mặt và vượt qua “khoảng lặng sau vinh quang”.<h1>Vì sao sau thành công ta lại dễ cảm thấy trống rỗng?</h1>Oscar Wilde - nhà thơ và nhà soạn kịch người Ireland đã từng nói rằng: “Trên đời này chỉ có hai bi kịch, một là không đạt được những gì mình muốn, hai là đạt được chúng”. Sức hút của thành công là vô cùng mãnh liệt, vì thế chúng ta đôi khi bị cuốn vào nó và trống rỗng chính là một dạng bi kịch của thành công.<img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/2_min_919b6be42c.jpg" alt="2-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_2_min_919b6be42c.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_2_min_919b6be42c.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_2_min_919b6be42c.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_2_min_919b6be42c.jpg 1000w," sizes="100vw">Sau nhiều ngày “nằm bất động” với đống việc cần phải hoàn thành trong đầu, tôi nhận ra “trống rỗng” là một cảm giác về sự cô độc bên trong (inner desolation), một sự vắng bóng hoàn toàn của niềm vui và hy vọng. Sau khi đã dốc sức để hoàn thành một mục tiêu nào đó và nhận được kết quả như mong đợi, tôi bị rơi vào vực thẳm bên trong của chính mình - thứ thường dẫn đến hành vi nghiện ngập (mạng xã hội, thức khuya…) và chạy trốn (lười giao tiếp, nằm im trong phòng cả ngày…).Có thể bạn cũng từng trải qua một trong số những trạng thái mà tôi vừa kể, những cảm xúc lân cận với sự trống rỗng thường là tuyệt vọng, trầm cảm và cô đơn. Các nhà tâm lý học còn gọi đó là “post-achievement blues” – cảm giác chán nản, mất động lực sau khi đạt được một thành tựu quan trọng.Sau khoảng thời gian khá dài “ngụp lặn” với khối cảm xúc hỗn loạn, tôi quyết định ngồi lại tự đặt câu hỏi cho chính mình để tìm ra lý do cho chúng. Phải chăng tôi đang thiếu mục tiêu và kế hoạch tiếp theo? Tôi có đang kỳ vọng quá cao nhưng hiện thực lại không như mong đợi? Hay những điều ấy xảy đến là do cảm giác đơn độc khi đạt đến đỉnh cao, căng thẳng và kiệt sức sau một chặng đường dài…<h1>Hiện tượng tâm lý này có đáng lo ngại?</h1>Nhận biết, đối mặt và vượt qua những trạng thái tâm lý bất ổn luôn là điều cần thiết để nuôi dưỡng một tinh thần khỏe mạnh. Cảm giác trống rỗng sau thành công có thể chỉ là một hiệu ứng tâm lý nhất thời và nhanh chóng biến mất, song cũng có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng.Trượt dài trong trạng thái trống rỗng có thể dẫn đến các hiện tượng như: tê liệt cảm xúc (emotional numbness), luôn sợ hãi bị bỏ lại một mình, hình thành một hố sâu trống rỗng bên trong (hollow inner). Nghiêm trọng hơn, các hội chứng này dẫn đến nghiện ngập hành vi (nghiện một thứ hoặc nhiều thứ) nhằm thoát khỏi sự trống trỗng, thiếu hụt ý nghĩa và mục đích sống. Thậm chí trong những hoàn cảnh cực đoan (extreme circumstances) còn dẫn đến những hành vi bạo lực và tệ nhất là tự tử do trầm cảm.<img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/5_min_b9649a9329.jpg" alt="5-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_5_min_b9649a9329.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_5_min_b9649a9329.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_5_min_b9649a9329.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_5_min_b9649a9329.jpg 1000w," sizes="100vw">Không có khả năng sống chậm hoặc trở thành một người nghiện công việc (như một hình thức chạy trốn). Quay trở lại bộ phim Soul đã nhắc ở đầu bài viết, nhân vật Joe - một người mải miết chạy theo ước mơ được chơi nhạc jazz trên các sân khấu lớn, bị cuốn vào đam mê đến nỗi quên mất bản thân và những người yêu thương mình và đổ vỡ trong các mối quan hệ tình cảm. Sau chuyến phiêu lưu ở Cõi sau (After life) và may mắn được quay trở lại cuộc sống, Joe đã nhận ra rằng hạnh phúc không phải là được đứng trên sân khấu với sự cổ vũ nồng nhiệt của khán giả mà là việc tận hưởng từng khoảnh khắc của cuộc sống khi chúng ta vẫn còn (được) sống.Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng viết trong Muốn an được an rằng: "Hạnh phúc hay không là tùy thuộc vào ý thức của chúng ta. Khi bị đau răng, ta nghĩ không đau răng là hạnh phúc, nhưng khi không đau răng, ta vẫn không hạnh phúc".<h1>4 cách để vượt qua giai đoạn trống rỗng sau thành công?</h1><h2>1. Biết ơn và tận hưởng những thành tựu nhỏ trong quá trình chinh phục thành công lớn</h2>Trước khi xuất bản sách, tôi nghĩ rằng chỉ khi có được một “kiệt tác để đời” mới có thể gọi là thành công, khi ấy tôi mới cảm thấy hạnh phúc. Sau khi xuất bản, tất nhiên sách không thể trở thành tác phẩm bán chạy hay tôi trở nên nổi tiếng ngay lập tức, vì vậy tôi đã từng cảm thấy hụt hẫng và trống rỗng. Nhưng sau tất cả, tôi học được cách trân trọng từng khoảnh khắc nhỏ trên hành trình: từng email phản hồi tích cực từ độc giả, từng buổi gặp gỡ đầy cảm hứng với những người có chung đam mê. Những thành tựu nhỏ ấy, khi được ghi nhận và tận hưởng, đã trở thành động lực giúp tôi duy trì niềm vui và không còn cảm thấy chông chênh.Hãy học cách biết ơn và trân quý cả những thử thách mà bạn đã cố gắng vượt qua, vì chắc rằng sẽ luôn có bài học dành cho bạn. Bằng cách nào đó, hãy tự thưởng cho chính mình sau khi đạt được những thành quả nho nhỏ. Chính bạn nên là người yêu thương, khen ngợi và công nhận bản thân trước tiên thay vì trông chờ vào một ai đó khác.<h2>2. Tìm lại giá trị cốt lõi của bản thân</h2>Trạng thái không hài lòng, cảm thấy trống rỗng sau thành công cũng có thể đến vì mục tiêu vừa đạt được không phải là mong muốn thực sự của bạn. Vậy nên, tìm ra giá trị cốt lõi của bản thân là vô cùng cần thiết.Hãy lắng nghe và thấu hiểu bản thân nhiều hơn. Bạn có thể tự phân tâm chính mình, quan sát và trò chuyện với bản ngã để tìm ra giá trị sống đích thực mà bạn theo đuổi. Vạch ra một ý niệm nhất định trong quá trình phát triển bản thân giống như việc thiết lập một chiếc la bàn hiệu quả, giúp bạn dù đi bất cứ đâu cũng không bao giờ lạc lối. Bạn cũng có thể:<ul><li>Viết xuống những giá trị quan trọng nhất với bản thân và so sánh với những gì mình đang làm.</li><li>Nhìn lại những khoảnh khắc từng khiến mình cảm thấy trọn vẹn nhất, từ đó xác định điều gì thực sự mang lại ý nghĩa.</li><li>Nếu cảm thấy xa rời giá trị cốt lõi, hãy tìm cách điều chỉnh lại hướng đi, dù là thay đổi nhỏ nhất trong thói quen hàng ngày.</li></ul><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/4_min_da5c1d34ed.jpg" alt="4-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_4_min_da5c1d34ed.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_4_min_da5c1d34ed.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_4_min_da5c1d34ed.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_4_min_da5c1d34ed.jpg 1000w," sizes="100vw"><h2>3. Đặt và trả lời những câu hỏi cho chính mình</h2>Mỗi khi trải qua cảm giác trống rỗng và không biết làm gì tiếp theo, tôi thường ngồi xuống, trong một không gian yên tĩnh, với giấy bút. Tôi dùng cách tương tự như vẽ sơ đồ tư duy (mindmap) để viết ra những câu hỏi và vẽ nhánh ra các câu trả lời:<ul><li>Mục tiêu của tôi trong hành trình này là gì?</li><li>Tiếng nói từ sâu bên trong tâm trí của tôi đang thôi thúc điều gì?</li><li>Đâu là đích đến mà tôi mong muốn?;...</li></ul>Việc đặt và trả lời những câu hỏi (hoàn toàn thành thật) giúp tôi hiểu chính mình, xem xét mức độ hài lòng với những thành quả, biết ơn những gì đã đạt được và định hình lại mục đích sống của bản thân. Sau nhiều lần thực hành, tôi nhận ra rằng càng đặt ra và trả lời nhiều câu hỏi, ta sẽ tiến gần hơn đến trạng thái chữa lành cho tâm hồn.<h2>4. Lên kế hoạch và bước chậm lại trên hành trình chinh phục những mục tiêu mới</h2>Không ít lần tôi rơi vào trạng thái "nghiện thành công" – khi một mục tiêu đạt được, tôi lập tức lao vào mục tiêu tiếp theo mà không kịp nghỉ ngơi. Nhưng "Làm không nghỉ chính là làm không nghĩ" (Huỳnh Vĩnh Sơn, 90-20-30). Sau mỗi giai đoạn miệt mài để hoàn thành một mục tiêu nào đó trong đời, chúng ta cần những khoảng lặng để nghỉ ngơi, nạp lại năng lượng và đánh giá, rút kinh nghiệm với những gì đã qua.Dẫu biết rằng rất khó để thực hiện 100% dự định mà ta vạch ra, nhất là sau những bài học mà đại dịch Covid-19 mang lại. Tuy nhiên, một bản kế hoạch chỉn chu luôn là điều cần thiết. Nó không chỉ giúp chúng ta hình dung rõ những gì bản thân mong muốn và những gì cần phải làm. Việc hoàn thành "những gạch đầu dòng" trong bảng mục tiêu ấy cũng sẽ khiến bạn cảm thấy hưng phấn hơn để tiếp tục hành trình.Vậy nên bạn có thể:<ul><li>Lập kế hoạch theo từng giai đoạn, đảm bảo có thời gian nghỉ ngơi giữa các chặng đường.</li><li>Tạo ra những khoảng lặng trong lịch trình: Có thể là một kỳ nghỉ ngắn, một buổi dạo bộ không có các thiết bị công nghệ, hay một ngày dành riêng cho sở thích cá nhân.</li><li>Khi đặt mục tiêu mới, hãy đảm bảo rằng nó không chỉ dựa trên sự kỳ vọng bên ngoài mà còn phản ánh mong muốn thực sự của bản thân.</li></ul><h1>Kết</h1><img src="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/3_min_dbe6f572c6.jpg" alt="3-min.jpg" srcset="https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/thumbnail_3_min_dbe6f572c6.jpg 245w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/small_3_min_dbe6f572c6.jpg 500w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/medium_3_min_dbe6f572c6.jpg 750w,https://admin.blog.hiwatermelon.com/uploads/large_3_min_dbe6f572c6.jpg 1000w," sizes="100vw">Cảm giác trống rỗng sau thành công là điều hoàn toàn tự nhiên, và nó không phải là dấu chấm hết. Thay vào đó, hãy coi đây là một giai đoạn chuyển tiếp để phát triển bản thân toàn diện hơn. Thành công thực sự không chỉ là đạt được mục tiêu, mà còn là khả năng tìm thấy ý nghĩa và niềm vui trong chính hành trình của mình.“Rất nhiều người trong chúng ta lớn lên được dạy rằng phải tìm cách để trở nên có giá trị”, đạo diễn Pete Docter chia sẻ. “Đó là lý do đôi lúc, một vài ước mơ trở thành đường cùng đối với nhiều người. Một trong những thông điệp chính mà Soul muốn nhắn nhủ chính là: chỉ cần bạn sống, bạn đã có giá trị. Tất cả chúng ta đều xứng đáng tận hưởng những điều cuộc sống này mang lại”.

Bạn không đơn độc với cảm giác trống rỗng sau khi chạm đến thành công, hiểu rõ nguyên nhân và cách vượt qua để tiếp tục tiến bước.

1-min.jpg

Trong một lần xem Soul - bộ phim đoạt giải Oscar cho Phim Hoạt hình xuất sắc nhất 2021 (được công chiếu vào năm 2020), tôi rất ấn tượng với một phân đoạn, đó là khi Joe hoàn thành đêm diễn nhạc jazz trong mơ của mình và hỏi Dorothea Williams: “What's next?” (Rồi tiếp theo sẽ là gì?)Bà trả lời bằng cách kể một câu chuyện, rằng: Có một con cá bơi tới chỗ một con cá già và nói: “Tôi cố gắng tìm một nơi mà người ta gọi là đại dương”.“Đại dương hả?” - con cá già nói. “Cậu đang ở đó rồi chứ đâu”.“Đây sao?” - con cá trẻ bèn nói.“Đây là nước mà. Điều tôi muốn là đại dương kìa”.

Sau vinh quang là khoảng lặng: Làm gì khi bạn cảm thấy trống rỗng?

Welcome to Business Universe! Here, we explore the exciting and ever-evolving world of business. From finance to marketing and everything in between, we bring you the latest news, insights, and everything related to the business industry. Whether you're a seasoned entrepreneur or just starting to explore your interests, our articles will provide valuable perspective and knowledge. Join us and stay ahead of the curve with Business Universe.

Business Universe

Welcome to Office Runway, where professional success is always in style. Our blog is dedicated to helping you succeed in the world of work, focusing on everything from career success tips and job-seeking advice to office culture and thought leadership. From in-depth articles to real-world examples, we'll help you navigate the complexities of office life and achieve your professional goals. Join us on the Office Runway and prepare to take your career to new heights!

Office Runway

Step into a world of inspiration and boundless imagination with Creative Landscape. Our focus is on everything creative, from communication, branding, and design to fashion, beauty, and photography. With in-depth articles, expert interviews, and hands-on tutorials, we aim to provide the tools you need to bring your creative vision to life. Join us on this journey and discover your inner creativity with Creative Landscape.

Creative Landscape

Explore the heart of technology with Tech Valley. Here is your source for everything related to programming and tech. From the latest trends in programming languages to expert tips on algorithms and bug-fixing, we bring you the information and skills you need to thrive in the tech industry. Tech Valley is your guide to navigating the complex and constantly evolving world of technology.

Home

Business Universe

Office Runway

Creative Landscape

Tech Valley

Home

Business Universe

Office Runway

Creative Landscape

Tech Valley

Giàu Dương

Community Favorites

Nếu không viết, bạn sẽ bỏ lỡ điều gì?

Creative Landscape

Vì sao ý tưởng của con người vẫn vô giá trong thời đại AI?

Tech Valley

Hành trình người viết: Khi bạn là người hùng trong chính câu chuyện của mình

Creative Landscape

Vai trò của trí tuệ cảm xúc (EQ) trong quản trị nhân sự

Business Universe

Sau vinh quang là khoảng lặng: Làm gì khi bạn cảm thấy trống rỗng?

Creative Landscape